سخنی کلیدی

داستان حباب

یكی بود یكی نبود. یك كشور كوچك بود. این كشور یك جزیره بود. كل پول موجود در این جزیره 2 دلار بود؛ 2 سكه 1 دلاری كه بین مردم در جریان بود. جمعیت این كشور سه نفر بود؛ تام مالك زمین جزیره بود. جان و ژاك هر كدام یك سكه 1 دلاری داشتند.

مرحله نخست: جان زمین را از تام به قیمت 1 دلار خرید. حالا تام و ژاك هر كدام 1 دلار داشتند و جان مالك زمین بود كه 1 دلار ارزش داشت.

نتیجه: دارایی خالص كشور 3 دلار شد.

مرحله دوم: ژاك گمان كرد كه تنها یك قطعه زمین در كشور وجود دارد و از آنجایی كه زمین قابل تولید نیست، ارزشش بالا خواهد رفت؛ بنابراین، 1 دلار از تام قرض كرد و با 1 دلار خودش، زمین را از جان به قیمت 2 دلار خرید.

شرایط: تام یك دلار به ژاك قرض داده است؛ بنابراین، دارایی خالص او 1 دلار است. جان زمینش را به قیمت 2 دلار فروخت؛ بنابراین، دارایی خالص او 2 دلار است. ژاك مالك زمینی به قیمت 2 دلار است، اما یك دلار به تام بدهكار است. بنابراین دارایی خالص او 1 دلار است.

نتیجه: دارایی خالص كشور 4 دلار شد.

مرحله سوم: تام دید، ارزش زمینی كه یك وقت مالكش بود افزایش یافته، از فروختن زمین پشیمان شده بود. تام یك دلار به ژاك قرض داده بود. پس 2 دلار از تام قرض كرد و زمین را به قیمت 3 دلار از ژاك خرید. در نتیجه، حالا مالك زمینی به قیمت 3 دلار است. اما از آنجایی كه 2 دلار به جان بدهكار است، دارایی خالص او 1 دلار است.

شرایط: جان 2 دلار به تام قرض داده است؛ بنابراین دارایی خالص او 2 دلار است. ژاك اكنون 2 دلار دارد؛ بنابراین دارایی خالص او 2 دلار است.

نتیجه: دارایی خالص كشور 5 دلار شد. حباب در حال شكلگیری است.

مرحله چهارم: جان دید كه ارزش زمین در حال بالا رفتن است پس او هم تمایل پیدا کرد مالك زمین شود. 2 دلار داشت و 2 دلار از ژاك قرض كرد و زمین را به قیمت 4 دلار از تام خرید. در نتیجه، تام قرضش را برگرداند و حالا 2 دلار دارد. دارایی خالص او 2 دلار است.

(توجه كنید جان 2 دلار از تام طلب داشت پس با دادن 2 دلاری كه از ژاك قرض كرده بود و بخشیدن 2 دلار طلب خود عملا 4 دلار به تام داد در حالی كه در كشور دو دلار بیشتر وجود ندارد حباب كاملا شكل گرفته)

شرایط: جان مالك زمینی به ارزش 4 دلار است، ولی چون 2 دلار از ژاك قرض كرده، دارایی خالص او 2 دلار است. ژاك 2 دلار به جان قرض داده و بنابراین دارایی خالص او 2 دلار است.

نتیجه: دارایی خالص كشور 6 دلار شد، هرچند كشور همان یك قطعه زمین و 2 سكه 1 دلاری در گردش را دارد.

مرحله پنجم: (ترکیدن حباب) همه پول بیشتری داشتند و خوشحال و خوشبخت بودند تا اینكه یك روز افكار نگرانكنندهای به ذهن ژاك خطور كرد: «اگر افزایش قیمت زمین متوقف بشه، اونوقت جان چطوری میتونه قرض منو پس بده. فقط 2 دلار تو كشور هست و فكر كنم بعد از این همه معامله، ارزش زمین جان حداكثر 1 دلار باشه، نه بیشتر».

تام هم همین فكر را كرد. دیگر هیچ كس نمیخواست زمین را بخرد.

شرایط: در نهایت، تام 2 دلار دارد و دارایی خالص او 2 دلار است. جان 2 دلار به ژاك بدهكار است و زمینی كه فكر میكرد 4 دلار میارزد حالا 1 دلار ارزش دارد؛ بنابراین، دارایی خالص او 1 دلار است. ژاك 2 دلار به جان قرض داده است، اما چه قرضی! اگر چه دارایی خالص ژاك هنوز 2 دلار است؛ اما قلبش بد جوری میزنه.

نتیجه: دارایی خالص كشور 3 دلار شد!

مرحله ششم: خب چه كسی 3 دلار از كشور دزدیده است؟ البته پیش از اینكه حباب بتركد جان فكر میكرد، زمینش 4 دلار میارزد. در واقع قبل از تركیدن حباب، دارایی خالص كشور روی كاغذ 6 دلار بود.

شرایط: جان چارهای جز اعلام ورشكستگی ندارد. ژاك هم زمین 1 دلاری را به جای قرضش از جان میگیرد. حالا تام 2 دلار دارد. جان ورشكسته شده و دارایی خالص او صفر دلار است (همه چیز را از دست داده است). ژاك هم چارهای ندارد، جز اینكه به زمین 1 دلاری بسنده كند.

نتیجه: پس دارایی خالص كشور 3 دلار است.

خوب، در این اقتصاد كوچك نتیجه حبابی كه ایجاد شد و دوباره فرونشست یا به قولی تركید، چه بود؟

چیزی به دارایی 3 دلار كشور (نقدینگی 2 دلاری و زمین 1 دلاری) افزوده نشده و تنها نحوه توزیع نقدینگی تغییر كرده؛ یك نفر دو دلار و دیگری صفر دلار دارد.

تام برنده است. جان بازنده است. ژاك هم خوششانس است كه دارایی اولیه خود را دارد!

نتیجه گیری