قانون گرشام

در سال 1558 ميلادي سر توماس گرشام (Sir Thomas Gresham ) كه مشاور مالي ملكه انگليس بود به اين نكته پي برده است كه وقتي دو پول با هم در جريان باشند ، پولي كه توسط عموم مردم بر پول ديگر رجحان داده مي شود بتدريج از جريان خارج مي شود . گرشام اين قانون را چنين بيان نمود :

« پول بد پول خوب را از گردش خارج مي كند » .

آنچه از قانون گرشام استنباط مي شود اين است كه در حالت سيستم دو پايه ، طلا و نقره نه تنها داراي يك نسبت رسمي تبديل بعنوان واحدهاي پولي مي باشند بلكه داراي يك نسبت غير رسمي تبديل به هم ، بعنون كالا نيز هستند .

وقتي كه اين دو نسبت يكي باشند ، هيچ مشكلي بوجود نمي آيد اما وقتي كه اين نسبتها برابر نباشند مسائلي مطرح مي شود . براي مثال فرض كنيد كه نسبت نقره به طلا را در بازار غير رسمي (آزاد ) 15 به يك باشد ودولت نيز بطور رسمي نسبت نقره به طلا را 15 به يك در نظر گرفته و تثبيت نمايد . حال اگر در چنين شرايطي نقره در بازار فراوانتر شده و نسبت نقره به طلا در بازار غير رسمي ( آزاد )به 16 به يك تغيير يابد در چنين شرايطي شما مي توانيد با خريد سكه هاي طلا بوسيله سكه هاي نقره و با نسبت 15 به يك از دولت و آنگاه ذوب سكه هاي طلا و بالطبع خريد 16 اونس شمش نقره به ازاي يك اونس شمش طلا در بازار غير رسمي ، يك اونس نقره سودببريد . اين روند بالطبع موجب تقاضاي زياد جهت سكه هاي طلا و كميابي آن در بازار خواهد شد . بعبارت ديگر پول بد (همان نقره كه قيمت رسمي آن بيش از قيمت كالايي آن ميباشد )پول خوب ( همان طلا كه قيمت رسمي آن كمتر از قيمت كالايي آن است ) را از جريان خارج ميكند .

اصل گرشام نه تنها در سيستم دو فلزي بلكه در صورت رواج اسكناس و مسكوك و در مورد ارزها وحتي در مورد يك نوع اسكناس نيز صادق است . مثلاً اگر ما در جيب خود دو اسكناس نو و كهنه يكصد ريالي داشته باشيم طبيعي كه اول اسكناس كهنه و پاره را خرج مي كنيم و سپس اسكناس نو و دست نخورده را به مصرف مي رسانيم .